TEKNİK BİLGİLER

Betonarme ve Yapısal Çelik Teknolojileri Karşılaştırması

Betonarme ve Yapısal Çelik Teknolojileri Karşılaştırması

 

H. Baran ESİRGEN* ve A. Tanju GÜLTEKİN**
*Norm Proje, Reşit Galip Caddesi, 107/3, Gaziosmanpaşa, 06700, Ankara 
**Mimarlık Bölümü, Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Gazi Üniversitesi, Maltepe, 06570, Ankara
 

ÖZET

 
Yapı üretimi, planlamadan kullanım aşamasına kadar geniş bir süreci içerir ve özellikleri itibariyle diğer sektörler ve disiplinlerle karmaşık ilişkiler içerisindedir. Kaynak kullanımı bakımından sürecin en önemli aşaması olan yapım, çağdaş üretim anlayışında   üç temel ölçüt olan “kalite”, “maliyet” ve “süre”nin uyumunu ifade eden verimlilik çerçevesinde değerlendirilmelidir. Yapım aşamasında, verimlilik ölçütlerinin üretime katkılarının artırılması uygun yapım teknolojilerinin seçimini gerektirir. Bu çalışmada, yapısal çelik yapım teknolojisi ve Türkiye’deki yapı üretiminin tamamına yakınında kullanılmakta olan betonarme yapım teknolojisi, verimlilik ölçütlerince karşılaştırılarak değerlendirilmekte ve sonuçları sunulmaktadır. Karşılaştırma yapılması için, önce eşdeğer nitelikli, basit fonksiyonlu, biri gelişmiş geleneksel betonarme, diğeri çelik strüktürlü iki model yapı tasarlanmış ve detaylandırılmıştır. Daha sonra metrajları ve tahmini maliyetleri belirlenmiş, kalite eşitliği ölçütü olarak, yönetmelik standartları kullanılmış ve yapım süreleri “adam x saat” hesabıyla elde edilmiştir. Sonuçlar birim fiyatlar ve uygulama fiyatları olarak değerlendirilerek yorumlanmaktadır.

 
  1. GİRİŞ
 
Yapı üretim sektörü taşıdığı özelliklerden ötürü, gelişmiş ve gelişmekte olan tüm ekonomilerde stratejik role sahip bir sektör durumundadır. Diğer pek çok sektörle ilişkili ve ekonominin itici gücü olan yapı üretim sektörünün gelişimi, ülkelerin genel gelişim sürecinden ayrılamaz [2]. Ülkemizde yapı üretim sektörüne 1983 yılında 270 sanayi dalı girdi verirken, 2002 yılında bu sayı 300’e ulaşmıştır [3,4]. Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından hazırlanan milli gelir “Verimlilik”, gerek ekonomide gerekse modern yönetim sistemlerinde üzerinde en çok durulan ve önemi tartışmasız kabul edilen bir konudur. Günümüzde yapım endüstrisinin yapısı oldukça değişmiş, yeni teknolojik unsurlar bu endüstride kullanılmaya başlanmıştır. Bu çerçevede, yapımda mekanizasyon artmış ve nitelikli işgücü kullanımının miktarı oldukça azalmıştır. Diğer taraftan işçilerin yönetilmesinin yanı sıra makinelerin yönetilmesi ve işletilmesi bir işletme sorunu olarak gündeme gelmiştir. Teknolojik yenilikler, Türk firmalarının yurtdışına açılmalarına imkan yaratmıştır. Ancak bu gelişmeler beraberinde rekabet sorununu gündeme getirmiştir. Rekabetle birlikte ve endüstrileşmenin bir gereği olarak, yapım sektöründe verimlilik artışı önem kazanmıştır. Daha kaliteli, daha düşük maliyette ve daha kısa sürede üretmek hedeflenmiştir. Kısa dönemde verimlilik, mevcut kaynakların çok daha etkin bir biçimde kullanılmasını sağlayan yeni teknikler geliştirilerek çok az sermaye harcanması sağlanarak arttırılabilir. Böylece, mevcut kaynaklarla en yüksek verim alınabilir. Uzun dönemde ise teknolojik gelişim gündeme gelir. Teknolojik gelişim, iş hacminin artması dolayısıyla mevcut üretim kaynaklarının hem kalite, hem nicelik, hem de zaman açısından ihtiyaca cevap verememesiyle biçimlenir.
 
  1. YAPI ÜRETİMİ TEKNOLOJİLERİ
 
Yapı üretim teknolojilerinin ekonomik ve tekrarlanabilir bir niteliğe sahip olma mantığını bünyesinde barındıran endüstrileşme çerçevesinde sınıflandırılması durumunda iki temel gruptan söz etmek mümkündür:
 
  • Geleneksel yapım teknolojileri
  • Endüstrileşmiş yapım teknolojileri
 
Geleneksel yapım teknolojilerinin en önemli özelliği emek yoğun çalışma gerektirmesi ve üretimin tamamının inşaat sahasında gerçekleştirilmesidir. Geleneksel yapı teknolojileri, endüstrileşmiş teknolojilere göre daha az makine ve sermaye kullanımı gerektirir. Bu üretim biçimleri, emek yoğun bir çalışma gerektirdiğinden, istihdam imkanı fazladır. Ayrıca yapıya girecek malzemelerin temini diğer teknolojilere göre daha kolaydır. Bunlara karşın, geleneksel teknolojilerde yapım süresi uzundur ve mevsimlik çalışmayı gerektirir. İklim koşullarına göre, üretime ara verme zounluluğu da üretim süresini uzatır ve bu nedenle maliyetler yüksektir. Bu sistemlerde, kalitenin geliştirilmesi ve sürdürülmesinin zor ve masraflı olmasının yanısıra nitelikli işçi kullanımı kalitede önemli bir etkendir [7].
 
Amacı daha az işçilikle, daha kısa sürede ve uygun fiyatlarla yapı üretmek olan endüstrileşmiş yapım teknolojileri [8], geleneksel sistemdeki yapı üretiminin her aşamasındaki işgücünün yerine makinelerin kullanıldığı ve standardizasyona olanak sağlayan üretim büyüklüğüne erişmiş teknolojilerdir. Bu tanımın çok katı sınırlarının olmayışı geleneksel sistemlerle endüstrileşmiş sistemlerin birbirlerinden kesin olarak ayrılamamış olmasından kaynaklanır. Her iki sistemin arasındaki geçişi, şantiyede endüstrileşmiş teknolojiler olarak da ifade edilebilecek olan gelişmiş geleneksel teknolojiler oluşturur. Şantiyelerde kullanılan yüksek mekanizasyon ve betonarme sistemlerde hazır beton kullanımı, bu çerçevede değerlendirilir. Mevcut teknolojilerin daha verimli kullanımına yönelik gelişmiş yöntemlerin uygulandığı sistemleri, gelişmiş geleneksel yapım sistemleri olarak tanımlamak uygundur. Ülkemizde en çok tercih edilen betonarme karkas yapılar bu kapsamdadır. Betonarme ve yapı çeliğinin kullanıldığı ön üretimli yapılar ise fabrika ya da atelyede endüstrileşmiş yapı teknolojileri dahilindedir (Bkz. Şekil 2).
 
 
 
3.             YAPIM SEKTÖRÜNDE VERİMLİLİK DEĞERLENDİRMESİ
 
“Verimlilik”; belirlenen şartlara uygun olarak elde edilen ürün miktarı ile, bu ürünü elde etmek için sarf edilen kaynaklar arasındaki ilişkidir. Üretimde verimlilik, üç temel bileşenin birlikte etkisini yansıtır. “Kalite”, “süre” ve “maliyet” olan bu bileşenlerin hepsi birbirine bağlı ve eşit değere sahiptir (Şekil 3). Denge ve uyum içerisinde olması beklenen bu üç bileşenden en az birini etkilemeksizin, bir diğerinde önemli değişikler yapmak mümkün değildir.
Belirlenen şartlara uygun olarak elde edilen ürün, en genel ifadesi ile “kalite”li üründür. Kaliteli ürün elde etme sürecinde kullanılan kaynakları iki temel gruba ayırmak mümkündür. Bunlar; “zaman” ve “ekonomik kaynak”lardır. Zaman, üretime girdi sağlayan evrensel bir ölçüttür. Ürünü elde edebilmek amacıyla yürütülen faaliyetlerin başlangıcından tamamlanmasına kadar geçen süreç içerisinde harcanan zaman “süre” ile ifade edilir. Üretimde kullanılan diğer bir kaynak türü ise ekonomik kaynaklardır. Sarf edilen ekonomik kaynakların tümünün ortak ifadesi ise “maliyet”tir.
 
Yapım sektöründeki faaliyetlerin çok karışık olması, yapım sektörünün bünyesi, makineleşme durumu, işçi, yüklenici, mimar ve yapı otoritelerinin uzmanlığı
 
 
ve yetenekleri ile diğer bir çok faktörün etki dereceleri, bu sektörün verimliliğini ölçmeye yönelik yöntemlerin geliştirilmesinde çeşitli güçlükler ortaya koymaktadır [9]. Yapım sektöründe pratik verimlilik ölçme yöntemi çok uzun bir dönem boyunca, üretilenin o üretim için harcanan kaynaklara basit oranı olarak görülmüştür. Ancak, yapım işlerinin girdileri olan işçilik, sermaye, malzeme ve ekipmanların sonuç ürüne homojen olarak yansımaması bu görüşün günümüzdeki geçerliliğini ortadan kaldırmıştır [10]. Günümüzde verimliliğin ölçülmesinde farklı ve birbirleri ile ilişkileri itibariyle karmaşık değişkenlerin sonuca etki ettiği ortadadır. Sonuç ürünün ölçümünde iki yoldan söz edilebilir. Bunlar, ekonomik tabanda değerlendirme ve süre tabanında değerlendirmedir.
 
  1. AMAÇ 
 
Bu çalışmanın temel amacı; teknoloji seçiminin, yapı üretiminde çok önemli bir problem olan verimlilik üzerindeki etkilerinin tespit edilmesidir. Alt amaç ise; verimliliğin temel bileşenlerinden süre ve maliyet ile ilgili olarak Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından yayınlanan verilerle uygulama verileri arasında karşılaştırma yapmaktır. Bu bağlamda; konstrüksiyon, malzeme sistemleri, bitirmeler,  teknik donatı gibi diğer yapı alt sistemleri dikkate alınmadan, “gelişmiş geleneksel betonarme karkas” yapım teknolojisi ile “yapısal çelik karkas yapım teknolojisi”, strüktürel sistem özellikleri çerçevesinde, “verimlilik” ölçütleri ile karşılaştırılmakta ve değerlendirilmektedir. Betonarme karkas yapım teknolojisinin Türkiye’deki kullanımının üst düzeyde olması (Bkz. Tablo 1), yapısal çelik karkas yapım teknolojisinin yurtdışında yoğun bir kullanım alanı bulması ve günümüzde Türkiye’de de betonarme sistemlere alternatif olarak pazarlanmaya başlanması, betonarme yapım teknolojileri kullanımına göre çelik yapım teknolojilerinin kullanımının uygun şartlar altında verimlilik bileşenlerinden olan maliyeti ve süreyi  azaltacağı öngörüsü verimlilik analizi yapmak için bu iki teknolojinin seçilmesine etken olmuştur.
Tablo 1. Betonarme karkas yapım teknolojisinin 2002 ve 2003 yılları ilk altı ayında kullanımları (yapı ruhsatlarına göre) [6’dan uyarlanmıştır].
 
 
Betonarme karkas yapım teknolojisi 2002 Yılı ilk altı ayı 2003 Yılı ilk altı ayı
Miktar Yüzde Miktar Yüzde
Yüzölçümü (m²) 15 057 280 %97,66 15 145 157 %97,92
Değer (milyon TL) 3 530 035 166 %98,50 4 410 711 797 %98,67
 
  1. YÖNTEM
 
1./ İki ayrı yapım teknolojisinde verimlilik analizinin yapılabilmesi için, “eşdeğer” nitelikli olması gereken, en basit mimari fonksiyonlara sahip bir yapı türü olarak; bir depo yapısının tasarımına karar verilmiştir.
 
 
Sistemlerin projelendirilmesi ve statik hesaplarının yapılması bilgisayar ortamında gerçekleştirilmiştir. Çizimler için “AutoCAD 2004” ve hesaplar için ise “Probina Orion 12.0” bilgisayar programları kullanılmıştır. Ayrıca, her iki proje için de, “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik”e uyulmuştur.
 
2./ Örneklenen yapılar için farklı yapım teknolojilerinin kullanıldığı strüktürel sistemlerin tasarım ölçüt ve yöntemleri belirlenmiştir (Şekil 4). Buna göre; her iki depo yapısı için de akstan aksa (21,00m) x (21,00m) taban alanı öngörülmüştür. Yapıların yüksekliği en düşük noktada (6,00m) ve en yüksek noktada ise (7,50m)dir. Betonarme projede, bir yöndeki aks sayısı 3 ve diğer yöndeki aks sayısı 4’tür. Çelik projede ise bir yönde 2 ve diğer yönde ise yine 4 aks bulunmaktadır. Betonarme projesinde, diğer projeye göre bir adet fazladan aks bulunmasına, her iki yapım sisteminin “açıklık geçme” performanslarının bilgisayar ortamında “Probina Orion 12.0” programı ile simülasyonu sonucu elde edilen veriler doğrultusunda karar verilmiştir.
 
3./ “Model” yapıların strüktür sistemleri ve strüktürel bileşenleri tasarlanmıştır (Şekil 5 ve Şekil 6). Yapı üretiminde teknoloji seçiminin verimlilik analizindeki etkisinin sağlıklı bir biçimde değerlendirilebilmesi için, verimliliğe doğrudan, yada dolaylı yollardan etkisi olan çeşitli etkenler sabitler ve değişkenler olmak üzere gruplandırılmıştır.
Değerlendirilen model yapılar için belirlenen değişkenler, “teknoloji”, “yapım maliyeti” ve “yapım süresi”dir. Belirlenen sabitler ise şunlardır:
 Yapı türü: Yapılar, basit mimari fonksiyonlara sahip depo yapılarıdır.
  • Yapım miktarı: Örneklenen betonarme ve çelik yapıların aks sistemleri (21,00m×21,00m)’dir. Buna göre betonarme yapı için üretim miktarı (466,50m²) ve çelik yapı için üretim miktarı ise (460,10m²)’dir.
  • Yapım kalitesi: Yapılar BİB Bayındırlık İşleri Genel Teknik Şartnamesi’ne ve Birim Fiyat Tarifleri’ne uygun olarak imal edilecek şekilde kurgulanmıştır.
  • Günlük üretim süresi: Günde 8 saat olarak belirlenmiştir.
  • Dış faktörler: Hükümet politikaları, siyasi, sosyal ve ekonomik koşullar, finansman imkanları, enerji ve iletişim olanakları ile hava koşulları ve doğal afetler yapı üretiminde kontrol edilemediklerinden dolayı bu çalışmada ihmal edilmişlerdir.
 
4./ Betonarme ve çelik taşıyıcı sistemli model yapıların yapım maliyetlerinin belirlenmesinde, “yapım işlemlerine dayalı maliyet tahmin yöntemi” kullanılmıştır. Bu yönteme göre yapılan tahminler için yapılan işlerin sırası aşağıdaki gibidir:
 
4.1./ Her iki model yapının metrajları çıkartılmış,
  1. 2./ Birim fiyatları tespit edilmiş, 4.3./ Metrajlar ve birim fiyatlardan faydalanılarak maliyet tahminleri elde edilmiştir.
 
Bu araştırmanın alt amacı olarak, ilgili fiyatlar iki ayrı yöntemle tespit edilmiştir. Buna göre, BİB tarafından her yıl düzenli olarak yayınlanan ve Türkiye’deki taahhüt işlerinde (BİB dışında çeşitli idareler tarafından hazırlanan fiyat listeleri, BİB birim fiyat listelerini referans alırlar) kullanılan fiyat listelerinden 2003 yılına ait olanından alınan veriler ile Ankara için aynı yıla ait uygulama değerlerinden yararlanılmıştır. Uygulama değerlerinin tespiti için, rasgele yöntemiyle seçilmiş ve Ankara’da faaliyet gösteren en az üç firmadan alınan fiyat tekliflerinin ortalaması kullanılmıştır.
 
Bu yöntemle oluşturulan keşif özetleri Tablo 2-Tablo 5’de ve bu özetlerden elde edilen değerler Tablo 6’da verilmiştir.
 
5./ Model yapıların yapım süreleri belirlenmiştir. Betonarme ve çelik taşıyıcı sistemlerin yapım sürelerinin belirlenmesinde, yapım işlerinde birim imalatın yapılması için birim işçinin çalışması gereken süreyi gösteren (Adam × saat) değerlerinden yararlanılmıştır. Yapım sürelerinin belirlenebilmesi için yapılan işler aşağıdaki sıradadır:
 
  1. 1./ (Adam × saat) değerleri belirlenmiş, 
5.2./ İş miktarları yapı elemanlarının (1 no’lu yapının temel, kolon ve kirişleri) sırasına göre gruplandırılmış, 5.3./ Belirlenmiş olan (adam × saat) değerleri ve gruplandırılan iş miktarlarından faydalanılarak iş programları yapılmıştır.
 
Bu yöntemle ve “Microsoft Project 2000” bilgisayar programı kullanılarak oluşturulan iş programlarından elde edilen değerler Tablo 7-Tablo 10’da verilmiştir.
 

Tablo 2. 1 no’lu yapı keşif özeti (BİB fiyatlarıyla)
Sıra Poz. No İşin Adı Miktar Birim Birim Fiyat Tutar (TL)
1 16.057 Satın alınan ve beton pompasıyla basılan  hazır beton BS14 (B160) betonu      8,098 m3 62 656 796 507 394 734
2 16.059 Satın alınan ve beton pompasıyla basılan  hazır beton BS25 (B300) betonu      157,669 m3 68 233 046 10 758 236 130
3 21.011 Düz yüzeyli beton ve betonarme kalıbı 939,84 m2 9 354 687 8 791 909 030
4 21.059 En yüksek noktası 6.01-8.00m’ye kadar olan yapı sınai imalata ait ahşap kalıp iskelesi 3428,922 m3 4 234 038 14 518 186 047
5 23.014 Çapı 8-12mm’lik ince beton çelik çubuğunun (nervürlü) projesine göre bükülmesi ve yerine konulması 3,878 ton 849 475 000 3 294 264 050
6 23.015 Çapı 14-26mm’lik kalın beton çelik çubuğunun (nervürlü) projesine göre bükülmesi ve yerine konulması 9,026 ton 804 206 250 7 258 765 613
          TOPLAM 45 128 755 603
                 
 
 
 
 
Tablo 3. 2 no’lu yapı keşif özeti (BİB fiyatlarıyla)
Sıra Poz. No İşin Adı Miktar Birim Birim Fiyat Tutar (TL)
1 16.057 Satın alınan ve beton pompasıyla basılan  hazır beton BS14 (B160) betonu      6,888 m3 62 656 796 431 580 011
2 16.059 Satın alınan ve beton pompasıyla basılan  hazır beton BS25 (B300) betonu      28,512 m3 68 233 046 1 945 460 608
3 21.011 Düz yüzeyli beton ve betonarme kalıbı 119,68 m2 9 354 687 1 119 568 940
4 23.014 Çapı 8-12mm’lik ince beton çelik çubuğunun (nervürlü) projesine göre bükülmesi ve yerine konulması 0,343 ton 849 475 000 291 369 925
5 23.015 Çapı 14-26mm’lik kalın beton çelik çubuğunun (nervürlü) projesine göre bükülmesi ve yerine konulması 1,488 ton 804 206 250 1 196 658 900
6 23.101 Her çeşit profil, çelik çubuk ve çelik saclarla karkas (çerçeve) inşaat yapılması ve yerine tespiti 30,000 ton 1 632 506 250  48 975 187 500
        TOPLAM 53 959 825 884
                 
Tablo 4. 1 no’lu yapı keşif özeti (uygulama fiyatlarıyla)
Sıra Poz. No İşin Adı Miktar Birim Birim Fiyat Tutar (TL)
1 16.057 Satın alınan ve beton pompasıyla basılan  hazır beton BS14 (B160) betonu      8,098 m3 69 000 000 558 762 000
2 16.059 Satın alınan ve beton pompasıyla basılan  hazır beton BS25 (B300) betonu      157,669 m3 71 000 000 11 194 499 000
3 21.011 Düz yüzeyli beton ve betonarme kalıbı 939,84 m2 11 000 000 10 338 240 000
4 21.059 En yüksek noktası 6.01-8.00m’ye kadar olan yapı sınai imalata ait ahşap kalıp iskelesi 3428,922 m3 4 250 000 14 572 918 500
5 23.014 Çapı 8-12mm’lik ince beton çelik çubuğunun (nervürlü) projesine göre bükülmesi ve yerine konulması 3,878 ton 625 000 000 2 423 750 000
6 23.015 Çapı 14-26mm’lik kalın beton çelik çubuğunun (nervürlü) projesine göre bükülmesi ve yerine konulması 9,026 ton 625 000 000 5 641 250 000
    TOPLAM 44 729 419 500
Tablo 5. 2 no’lu yapı keşif özeti (uygulama fiyatlarıyla)
Sıra Poz. No İşin Adı Miktar Birim Birim Fiyat Tutar (TL)
1 16.057 Satın alınan ve beton pompasıyla basılan  hazır beton BS14 (B160) betonu      6,888 m3 69 000 000 475 272 000
2 16.059 Satın alınan ve beton pompasıyla basılan  hazır beton BS25 (B300) betonu      28,512 m3 71 000 000 2 024 352 000
3 21.011 Düz yüzeyli beton ve betonarme kalıbı 119,68 m2 11 000 000 1 316 480 000
4 23.014 Çapı 8-12mm’lik ince beton çelik çubuğunun (nervürlü) projesine göre bükülmesi ve yerine konulması 0,343 ton 625 000 000 214 375 000
5 23.015 Çapı 14-26mm’lik kalın beton çelik çubuğunun (nervürlü) projesine göre bükülmesi ve yerine konulması 1,488 ton 625 000 000 930 000 000
6 23.101 Her çeşit profil, çelik çubuk ve çelik saclarla karkas (çerçeve) inşaat yapılması ve yerine tespiti 30,000 ton 1 200 000 000 36 000 000 000
          TOPLAM 40 960 479 000
 

Gelişmiş geleneksel betonarme ve yapısal çelik karkas taşıyıcı sistemlerin yapım maliyetleri BİB 2003 yılı birim fiyat listelerine göre, TL 2003 yılı uygulama değerlerine göre, TL
Betonarme karkas yapı 45.128.755.603 44.729.419.500 
Çelik karkas yapı 53.959.825.884 40.960.479.000



İş      programlarının      oluşturulmasında     kullanılan  
(adam×saat) değerleri BİB ve uygulama verilerine göre ayrı ayrı hesaplanmıştır.
 
BİB verilerine dayanılarak oluşturulan (adamxsaat)
Tablo 11. gelişmiş geleneksel betonarme ve yapısal çelik karkas taşıyıcı sistemli model yapıların BİB birim fiyat analizleri değerlerine ve uygulama değerlerine göre yapım süreleri
Gelişmiş geleneksel betonarme ve yapısal
çelik karkas taşıyıcı
sistemlerin yapım süreleri
BİB 2003 yılı birim fiyat
analizlerine göre
2003 yılı uygulama
değerlerine göre
Betonarme karkas yapı 667,0 gün 439,5 gün
Çelik karkas yapı 1435,5 gün 208,5 gün
puantajları tutulmuştur. Puantajlardan elde edilen sayısal veriler ile işlerin miktarlarından yararlanılarak  
ve günde 8 saatlik çalışma süresi göz önünde bulundurularak birim işler için uygulama sonuçları elde edilmiştir (Tablo 11).
 
6. SONUÇ VE ÖNERİLER
 
 “Gelişmiş geleneksel betonarme” ve “yapısal çelik” yapım teknolojileri, belirtilen çerçevede tasarlanan
model yapıların strüktürleri bağlamında, verimlilik ölçütleri olan kalite, süre ve maliyet çerçevesinde sınanarak karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar Tablo 12 ve Tablo 13’de verilmiştir.
 
Her iki yapının kalite göstergeleri birbirine eşitlenerek elde edilen sonuçların değerlendirilebilmesinde, BİB ve uygulama değerleri için ayrı ayrı indeksler oluştu-
değerleri hesaplanırken, araştırma kapsamında yer alan her bir imalat kalemi için, o imalatın analizinde yer alan usta, usta yardımcısı ve düz işçilerin birim imalatı yapmak için harcadıkları süreler saat cinsinden toplanmıştır.
 
Uygulamalardan faydalanılarak adam x saat değerlerinin belirlenmesinde ise, çalışma kapsamındaki her bir imalat için, miktarları bilinen üç ayrı fiili uygulama gözlenmiş ve bu uygulamalarda çalışan işçilerin
Tablo 12. Gelişmiş geleneksel betonarme ve yapışıyıcı sistemlerin kullanıldığı 1 ve 2 no'lu yapıların verimlilik değerlendirmesi (BİB değerleri ile)
BİB DEĞERLERİ İLE VERİMLİLİK DEĞERLENDİRME MODELİ Betonarme karkas yapı (1 no’lu) Çelik karkas yapı (2 no’lu)
A. Seçilen yapım teknolojisi ƒ Gelişmiş geleneksel betonarme ƒ Yapısal çelik
B. Kalite düzeyi göstergeleri
  • İlgili projeler
  • Bayındırlık İşleri Genel Teknik
Şartnamesi
  • Birim Fiyat Tarifleri
  • İlgili projeler
  • Bayındırlık İşleri Genel
Teknik Şartnamesi
  • Birim Fiyat Tarifleri
C. Maliyet göstergeleri (TL/m²) ƒ 96.739.026 TL/m²  ƒ 117.278.474 TL/m²
D. Süre göstergeleri (gün/m²) ƒ 1,43 gün/m²  ƒ 3,12 gün/m²
Tablo 13. Gelişmiş geleneksel betonarme ve yapısal çelik taşıyıcı sistemlerin kullanıldığı 1 ve 2 no'lu yapıların verimlilik değerlendirmesi (uygulama değerleri ile)
UYGULAMA DEĞERLERİ İLE
VERİMLİLİK DEĞERLENDİRME MODELİ
Betonarme karkas yapı (1 no’lu) Çelik karkas yapı (2 no’lu)
A. Seçilen yapım teknolojisi ƒ Gelişmiş geleneksel betonarme ƒ Yapısal çelik
B. Kalite düzeyi göstergeleri
  • İlgili projeler
  • Bayındırlık İşleri Genel Teknik
Şartnamesi
  • Birim Fiyat Tarifleri
  • İlgili projeler
  • Bayındırlık İşleri Genel
Teknik Şartnamesi
  • Birim Fiyat Tarifleri
C. Maliyet göstergeleri (TL/m²) ƒ 95.883.000 TL/m²  ƒ 89.025.166 TL/m²
D. Süre göstergeleri (gün/m²) ƒ 0,94 gün/m²  ƒ 0,45 gün/m²

rulmuştur. Ülkemizdeki yapı üretiminin tamamına yakın bir kısmında kullanılan betonarme yapım teknolojisi bu indekslerde “1” olarak kabul edilmiştir. Buna göre oluşturulan maliyet ve süre yüzde hesapları Tablo 14 ve Tablo 15’de verilmiştir.
 
Tablo 14. Yapıların maliyet ve süre yüzdeleri (BİB değerleri ile)
BİB
DEĞERLERİ
İLE
Betonarme karkas yapı
(1 No’lu)
Çelik karkas yapı (2 No’lu)
Maliyet yüzdeleri %100,00 %121,23
Süre yüzdeleri %100,00 %218,18
 
Tablo 15. Yapıların maliyet ve süre yüzdeleri (uygulama değerleri ile)
UYGULAMA
DEĞERLERİ
İLE
Betonarme karkas yapı
(1 No’lu)
Çelik karkas yapı
 
(1 No’lu)
Maliyet yüzdeleri %100,00 %91,89
Süre yüzdeleri %100,00 %47,87
 
Her iki çizelgeden elde edilen sonuçlara göre, BİB verileri ile yaklaşıldığında betonarme yapı üretiminin daha ekonomik ve daha süratli, uygulama verileri göz önünde bulundurulduğunda ise yapısal çelik yapım teknolojisi ile üretim yapmanın daha ekonomik ve süratli olduğu gözükmektedir. Sonuçların böyle bir farklılık içerisinde olmasının temel sebepleri şunlardır:
 
1./ BİB birim fiyat analizlerinde öngörülen işçilik miktarları, yapım firmaları tarafından uygulamalarda kullanılan işçilik miktarlarından farklıdır. Örneğin, “düz yüzeyli beton ve betonarme kalıbı yapılması” BİB tarafından (1,50 adam × saat / m²) iken uygulamalardan çıkan sonuç aynı imalat için (0,95 adam × saat / m²)’dir. Buradan işin yaklaşık (%37) daha hızlı yapıldığı ve maliyetlerde işçilik ile ilgili olarak (%37) daha az harcamanın yeterli olduğu anlaşılmaktadır. “Çapı (8-12mm)’lik ince beton çelik çubuğunun (nervürlü) projesine göre bükülmesi ve yerine konulması” için BİB’nın işçilik değeri (115 adam × saat / ton) iken bu değer uygulamalarda (36,59 adam × saat / ton) olarak hesaplanmıştır. Bu imalat için ise işçilik maliyetinin ve iş süresinin (%68) daha az olacağı görülmektedir.
2./ BİB analizleri, endüstrileşmiş üretime göre hazırlanmamıştır. Endüstrileşmenin beraberinde getirdiği yeni iş kalemleri analizlerde yetersiz yer bulmakta, yada yer bulamamaktadır. Örneğin endüstrileşmiş üretim içerisinde önemli bir yere sahip olan prefabrikasyon, analizlerde “ön yapımlı elemanlar” başlığı altında yalnızca altı çeşit döşeme ve iki çeşit bölme duvar analizi ile kendisine yer bulmaktadır. Analizler arasında, beton prefabrikasyonu kapsayan bu analizlerin haricinde, çelik prefabrikasyon olarak da anılabilecek olan “her çeşit profil, çelik çubuk ve çelik saclarla karkas inşaat yapılması ve yerine tespiti” adı altında önyapımlı elemanların kullanıldığı bir yapım sistemine ilişkin analiz bulunmaktadır. Bu analizde iki temel bileşen bulunmaktadır. Bileşenlerden birincisi çelik malzemesinin kendisidir ve analizin birimi ton olduğundan, bu noktada ciddi boyutlu bir farklılık ortaya çıkması mümkün değildir. Ancak diğer bileşen işçiliktir ve uygulamalarda bu değer BİB analizinde belirtilenden yaklaşık 7,5 kat daha düşüktür. Bu durum endüstrileşmiş üretimde, kaynakların daha etkin bir biçimde kullanılabilmesi için her geçen gün ortaya çıkan yeni tekniklerin analizlerde değerlendirmeye alınmamasından kaynaklanmaktadır.
3./ Bu çalışmada değerlendirilen çerçevede, betonarme ve çelik yapım sistemleri karşılaştırıldığında uygulama sonuçlarına göre yapısal çelik sistemlerin daha verimli bir yapı üretimine ortam sağladığı görülmektedir.
4./ Ayrıca, gerçek uygulamalarda yapım firmalarının üretimleri sırasında verimliliklerini etkilemekle birlikte, bu çalışmada ele alınan örneklemede kapsam dışı bırakılan insan, sermaye, malzeme ve enerji gibi uygun sevk ve idare ile verimliliğe katkısı bulunabilecek faktörler ile yapım firmalarının denetimleri dışında bulunan finansman olanakları, ekonomik ve siyasi koşullar ile hava şartları ve doğal afetler gibi faktörler bulunmaktadır. Bu faktörler seçilerek incelenmiş olan her iki yapım sistemini de etkilemektedir. Ancak, özellikle yapısal çelik sistem bu faktörlerin olumsuz etkilerine daha az maruz kalmaktadır. Örneğin, hava şartlarının olumsuzluğu ve yapım sahasında üretime imkan vermemesi, sahadaki üretim kısmının tamamına yakını montaj işinden oluşan çelik teknolojisini ciddi boyutlarda etkilememektedir. Bir başka örneği de insan kaynağı ile ilgili olarak vermek mümkündür. Çelik yapım teknolojisinin uygulanmasında çalışan ve betonarme üretime göre az sayıdaki nitelikli işçi için daha iyi çalışma koşulları sağlamak mümkündür. Bu da işçi verimliliğin artırılması sayesinde, yapımın genel verimliliğinde artışa sebep olur.
5./ İçinde bulunulan dönem itibariyle geçerli olan BİB verileri nedeniyle, yapısal çelik yapım teknolojisini kullanarak resmi ihaleli işler yapmakta olan yüklenici firmaların kar oranlarının betonarme yapım teknolojisini kullanmakta olan yüklenicilere göre çok daha fazla olduğudur.
 
Bu çalışmadan elde edilen sonuçların ışığı altında, aşağıdaki önerilerde bulunulmuştur:
 
1./ Çelik yapım teknolojilerinin, endüstrileşmenin bir getirisi olarak, uygun koşullar altında hızlı, ekonomik ve yapısı gereği sahip olduğu standardizasyonla yüksek kalitede üretime imkan sağladığı, ülkemizde geleneksel yöntemlerle yapım işlerini yürütmekte olan yapı firmalarına objektif olarak duyurulmalı ve bu endüstrileşmiş üretim teknolojileri konularında bilinç seviyelerinin yükseltilmesi sağlanmalıdır.
2./ Yapım sektörünün çok girdili yapısını basit matematiksel formüllere bağlamak pek mümkün olmadığından, verimliliğe ilişkin elde edilebilen sayısal değerler, sayısal olmayan pek çok diğer bilgi ile birlikte ele alınmalıdır. Bu sebeple, verimliliği etkileyen ya da etkilemesi beklenen faktörler yer ve zaman kriterlerine göre verimlilik değerlendirilmelerinde hesaba katılmalıdır.
3./ BİB birim fiyat analizlerinde işçilik değerleri ile uygulamalardaki değerler birbirinden farklılık gösterdiğinden, bu işçiliklerin ifadesi olan “adam x saat” değerleri, gerçek durumu yansıtacak biçimde gözden geçirilmeli ve düzeltilmelidir. 4./ Endüstrileşmiş üretimin beraberinde getirdiği ve BİB analizlerinde kendisine yer bulamayan imalat kalemleri için, benzer eski analizlere dayalı değil, gerçek durumu gösteren analizler düzenlenmelidir
  • Fotoğraflar
  • Video
Henüz resim eklenmemiştir
Henüz video eklenmemiştir